zaterdag 9 juli 2016

Het niet-binaire gender

Wel eens van niet-binaire gender gehoord? Dat is iets anders dan transgender. Het betekent dat men zich niet identificeert met de mannelijke óf de vrouwelijke gender, maar met iets ertussenin, erbuiten, een combinatie, of juist geen van alle. Agender, androgyn, genderfluid, genderqueer: een greep uit de labels die kunnen worden gebruikt, en ze betekenen allemaal wat anders. Zo identificeert iemand die agender is zich helemaal niet met het concept gender - ze voelen het niet of zijn het er niet mee eens. En iemand die genderfluid is, kan van dag tot dag een andere gender ervaren.

Wat is gender? Dat is volgens sommigen louter een maatschappelijke of sociale constructie. Volgens de algemeen bekende definitie is het of je je man of vrouw voelt - of non-binair dus. Over het laatste ga ik het hebben.

De eerste keer dat dit op mijn pad kwam, was toen ik in een supermarkt iemand zag waarvan ik niet kon zien of hij of zij een man of een vrouw was. Dit verwarde maar fascineerde mij. Ik had dit nog niet eerder gezien. De tweede keer las ik over een boekpersonage dat zich niet conformeerde aan gender. Dat was de nar uit de boeken van Robin Hobb. Haar boeken hebben enorm veel impact op me gemaakt. De manier waarop hij geen uitsluitsel gaf over zijn gender, kon ik eerst niet goed plaatsen, om eerlijk te zijn. Waarom niet? Ik wilde best open-minded zijn, maar ik had geen context. Ik ging erin mee, omdat ik het een mooi verhaal vond en het personage, zoals al Hobb's personages, echt voor mij tot leven kwam.

Vervolgens kwam Andreja Pejic in de media, het androgyne Hemamodel. Alweer een tijdje geleden is zij trouwens uit de kast gekomen als transvrouw, en valt dus niet binnen het non-binaire genderspectrum waar ik het in deze blog over heb.

Later ontdekte ik via het Robin Hobb-fandom dat er veel mensen zijn die zich niet voelen passen in de binaire verdeling van gender. Er blijkt een heel genderspectrum te zijn. Dat gaf mij de context die ik nodig had. Er zijn een aantal Youtubers die hierover hun verhaal doen, waardoor ik begon te begrijpen wat dit voor iemand persoonlijk kan betekenen. Kijk bijvoorbeeld op chandlernwilson.

Hierdoor raakte ik gefascineerd door het onderwerp, en ook de spirituele aspecten ervan. In het verhaal dat ik schrijf krijg de niet-binaire gender dan ook veel aandacht.

Hoe voel jij je vanbinnen? Ben je één met de gender die je bij je geboorte toegewezen hebt gekregen of zit er meer achter? Ben je 100% vrouw of 100% man? Ik vind dat interessante vragen om aan mezelf te stellen. Per persoon kan het antwoord verschillen - uiteraard is er geen juist antwoord. Tot dusverre heb ik geen ingrijpende ontdekkingen gedaan. Wat het mij vooral heeft opgeleverd, is ruimte. Ruimte om me niet altijd per se een stereotype vrouw te hoeven voelen. Om niet altijd mijn houding en kleding zo aan te passen dat het 'vrouwelijk genoeg' is - alsof ik dat om één of andere reden verplicht zou zijn. Oké, als ik er soms niet heel vrouwelijk uitzie, maar jongensachtig, wat maakt dat uit? Bevrijdend.

Vanbinnen kan ik contact maken met mijn mannelijke en vrouwelijke kant. Jung noemt dit je animus en anima. Niet dat ik echt een volledig gevormde mannelijke identiteit kan incarneren in dit lichaam zoals ik me voorstel dat een transgender persoon dat wel doet, waarbij een 'opgelegde' of niet-kloppende identiteit afgelegd wordt, maar als aspect van mijn karakter.

Ik ben natuurlijk spiritueel ingesteld, dus ik geloof dat we in essentie allemaal een mannelijke en vrouwelijke kant hebben. Dat is in het verhaal van gender een beetje een dooddoener, want het gaat erom wat je in dit leven in dit lichaam ervaart, en dat maakt het nogal concreet. We leven niet in essentie, maar we leven een aspect van ons onbegrensde hogere zelf uit, een aspect dat begrensd en gevormd is. In die zin is gender net zo begrensd en gevormd als ons lichaam - of sekse - dat is. Want zelfs als je genderfluid bent, ben je genderfluid - niet cisgender*, niet transgender, niet agender etc. In dit leven leeft men (meestal) één mogelijkheid uit, tenzij het verandert of je je identificeert met meerdere labels tegelijk.

Via die essentie kom ik wel in contact met de ruimte om meerdere gendervormen in mezelf te ervaren. Zoals ik al schreef, kwam dit vooral tot uiting in mijn genderexpressie (hoe je je gender in het dagelijks leven uitdrukt, zoals bijv. door kleding of make-up). Dat is sowieso aan belachelijke maatschappelijk-traditionele normen gelinkt, die nog steeds bestaan, zoals dat meisjes jurkjes dragen en jongens kort haar. Kijk alleen al naar de symbooltjes op wc's. In dat opzicht is gender volgens mij het meest een maatschappelijke constructie, een traditioneel concept dat in deze tijd niet meer past.

Mijn genderidentiteit - hoe ik me vanbinnen voel - is vaag. Vrouwelijk, maar toch ook niet helemaal. Ik kan er geen label op plakken en dat hoeft ook niet. Labels zijn nuttig, omdat je ermee naar buiten toe kunt communiceren en het ruimte creëert voor een verschijnsel dat voorheen nog onontdekt was. Maar ze dienen natuurlijk alleen iets te begrenzen dat van zichzelf al die vorm heeft.

En dat is wat ik met deze blog wil doen. Ik wil ruimte creëren om na te denken en in te voelen over en op gender. Ik wil het valideren, benoemen, in de hoop een context te geven als je die nog niet hebt. Het is belangrijk om dit bekend te maken, omdat de meeste mensen er niet bij stilstaan. Hoewel transgender-heid (hoe zeg je dat) in de media steeds meer bekendheid krijgt, is de niet-binaire gender nog redelijk onbekend. Ik kan het niet eens goed vertalen - non-binairy gender, hoe verwoord je dat elegant in het nederlands?

Over grammatica gesproken: laatst is er een verkiezing gehouden onder de Nederlandse niet-binaire mensen, over wat voor voornaamwoord geschikt is om hen aan te spreken. 'Hij' of 'zij' voldoet niet altijd, omdat dat binair is. Wat als je iets ertussenin ervaart? Uit die verkiezing kwam het woord 'hen' naar voren als winnaar. Een voorbeeld: 'ik ga contact opnemen met hen, want hen voelt zich niet goed'. 'Hen' is daarbij dus enkelvoud. De kritiek op dit gekozen voornaamwoord is dan ook dat het net is alsof er een broedse kip wordt bedoeld. Een eveneens uitgekozen alternatief daarvoor kan zijn 'die' en 'diens'. 'Ik ga contact opnemen met die, want diens oma is overleden'.

In het engels zijn 'they', 'them' en 'their' als niet-binaire voornaamwoorden meer ingeburgerd. Als de gender van iemand niet bekend is, is het sowieso grammaticaal correct om die persoon met 'they' aan te duiden. Bijvoorbeeld 'I walked down a sunny road, and there was someone behind me. They wore sunglasses, so I couldn't see their face.' Hierbij wordt ook maar één persoon bedoeld. De acteur die Rue speelt in The Hunger Games, verkiest ook deze voornaamwoorden.

In mijn ervaring word je als cisgender persoon meer open-minded voor andere vormen van gender als je gaat onderzoeken hoe je gender in jezelf ervaart. Daartoe wil ik je uitnodigen, en ik ben benieuwd of je verrassende ontdekkingen doet, en of je ook tot de conclusie komt dat gender voor een groot deel een sociaal-maatschappelijke constructie is.

*cisgender betekent dat als je als vrouw geboren bent ook ervaart dat je een vrouwelijke gender hebt, hetzelfde met mannelijk. (Cis betekent 'gelijk'.)

Het verhaal van iemand die zichzelf agender noemt.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten