woensdag 14 oktober 2015

De Geheimen van de Nar - Robin Hobb

Waarschuwing: deze blog bevat spoilers over alle Ouderling-boeken van Robin Hobb. Maar ik denk dat dit eigenlijk voor niemand geschikt is om te lezen, want ik raaskal een heel eind weg over alle emoties en gebeurtenissen uit de boeken, niet per se chronologisch of met het oogpunt te informeren, wat wellicht een beetje maf overkomt als je het allemaal niet kent, maar ik beloof je dat elke superlatief voortkomt uit oprechte passie en verwondering. Vorig jaar schreef ik een blog over het eerste boek uit de serie: De Moordenaar van de Nar

Ik hoop dat ik me zal kunnen uitdrukken, want eerlijk gezegd heb ik alleen maar zin om het woord LIEFDE heel vaak te herhalen. Robin Hobb schrijft recht mijn ziel in met het bloed van mijn hart als inkt - tja, zo voelt het, ik kan het ook niet helpen dat ik dan zo dichterlijk word - en verwoordt naadloos mijn gedachten en emoties. Ik begrijp niet hoe ze het doet. Of nou ja, ik heb daar wel een aantal theorieën over - de spirituele kant van het schrijven, de 'muze' zo je wilt, heeft me altijd mateloos gefascineerd - maar laat ik daar maar niet mee beginnen.

Laat het aan haar over om de 800 pagina's van een boek (en dat is zo dik als je handpalm breed is) voor je ogen te zien wegsmelten. In twee dagen, als ik er geen stokje voor had gestoken. Nu was het vier dagen waarin ik een schaduwleven leidde naast mijn echte leven. Waarbij voor zich spreekt dat het echte leven zich afspeelde tussen de pagina's van dit boek. Later realiseerde ik me pas dat het kwam door de moordende spanning die ze opbouwt, als een gletsjer die langzaam verschuift.

Prachtige coverart van John Howe, die ook tekende voor Lord of the Rings

De personages zijn al tien jaar bij me. Ik begon te lezen toen ik wellicht 15, 16 jaar was met de boeken van de Zieners, een zwaar en dramatisch fantasyverhaal over een jonge bastaard die wordt opgeleid tot moordenaar in een middeleeuwse wereld met verboden (Wijsheid) en verheven (Vermogen) magie. Ik herinner me dat mijn oom op bezoek was, en dat ik zó meegesleept werd door Vermogen & Wijsheid dat ik aan tafel zat te lezen - al wil ik niet beweren dat ik normaal gesproken zo'n sociaal wonder ben. FitzChevalric is de meest levendige ik-persoon die ik ooit heb ontmoet: ik viel na de eerste zin al door het 'gat in de pagina', zoals Stephen King zo mooi zegt, waarin je niet meer de woorden leest, maar het verhaal beleeft.

Ik heb die boeken zo vaak herlezen dat ik de tel kwijt ben geraakt. De littekens doen nog steeds pijn, tientallen jaren later. De rauwe menselijkheid van Fitz' emoties, de consequenties van zijn impulsieve keuzes en de diepe wolfachtige liefde die hij voelt voor de mooiste personages die ooit zijn beschreven: een deel van mij heeft altijd z'n adem ingehouden, wachtend op verlossing, tot al zijn pijn zou worden rechtgezet. De beschadigde Fitz laat zijn emoties achter in een stenen draak en zondert zich na zijn queeste in het geheim af van het hofleven en zo eindigen de boeken.

Toen kwamen de Boeken van de Levende Schepen, trilogie nummer 2, die zich in dezelfde wereld maar iets ten zuiden van de Zieners afspeelt. Een wonderbaarlijk verhaal over magisch hout, een verraderlijk moeras waar je schubben van krijgt en sprekende boegbeelden, maar vooral - in mijn herinnering - over de transformatie van een verwend, beeldschoon meisje genaamd Malta. Zij groeit door ontberingen op het water en in de moerassen op tot een vurige, zelfbewuste vrouw. En dan Winthrow die zijn betweterige priesterhouding verhard tot evenwichtige mannelijkheid, de misselijke slechterik Kennit en zijn menselijke kanten die boven komen als hij zijn been verliest, en dat eigenwijze vrouwenschip met de mooie naam die ik even vergeten ben… Deze trilogie is een rijkelijk verweven maritieme fantasy vol boeiende personages, en het eindigt met een onverwachte piratenschat. Helaas ontdekte ik halverwege op een stom forum dat de mysterieuze bijfiguur Amber de nar in vermomming was - die had ik liever al lezende ontdekt! Zij kerft Fitz' beeltenis uit in het gezicht van een levend schip, Paragon, wat ook alweer zoooo romantisch is… zucht…

Want de nar, oh de nar… die maakt in de boeken van de Zieners zijn opwachting als zonderlinge figuur aan het hof, waar Fitz mee bevriend raakt. En deze relatie is wellicht de mooiste uit de literatuur. In de boeken van de Nar, de derde trilogie, groeit ze uit tot een grenzeloos to-hell-and-back-achtig wonderverbond, waar ik kippenvel en gierende tranen van krijg als ik er alleen maar aan denk. Of als ik bijvoorbeeld schaamteloos een fanvideo kijk die is voorzien van de meest passende muziek ooit, omdat het gaat over het terugvragen van iemand ziel:

I don't recognize myself today:
Either a bad dream or the world is dull
My guest, return me my soul,
And if you wish not - keep it for good..

Het verhaal de boeken van de Nar, van de oproep tot het spelen voor heer Gouden en zijn bediende tot de ruzie tot de martelingen in Aslevjal tot aan de prachtige tijd in het Bergrijk tot het afscheid met het driehoofdige beeldje - gierende huilsessies: check

En dan komen ook nog eens de twee voorgaande trilogieën prachtig samen met het terugbrengen van de draken in de wereld, die uit cocons komen waar de levende schepen van werden gemaakt. De nar blijkt een Witte Profeet te zijn, en Fitz zijn Katalysator. Ze redden samen de wereld, door een oeroude draak uit het ijs te wekken, en doden daarbij een valse Profeet, waar ze diepe fysieke en emotionele wonden aan overhouden. Om Fitz in de gelegenheid te stellen bij zijn jeugdliefde terug te komen, vindt de nar echter dat ze afscheid van elkaar moeten nemen, en hij verbreekt hun magische band. De serie eindigt met een heerlijke maar bitterzoete epiloog waarin de gekwelde Fitz een welverdiend pastoraal leven opbouwt, en dit is heel anders van toon dan de eerste trilogie over Fitz. Een einde waar Fitz tevreden mee kan zijn, en waar ik ook tevreden mee was, ook al was de nar er geen onderdeel van.

Ik dacht dat het daar zou eindigen. Tevredenheid. Ja, er kwamen weliswaar nog 4 boeken die zich in dezelfde wereld afspeelden en een stuk verder ingingen op de nakomelingen van de twee draken, de moerassen en de slangachtige transformaties van de mensen die daar leven, maar die raakten me eerlijk gezegd niet zo diep als de voorgaande 9 boeken. Al was het leuk om Malta weer te zien!

Het volgende gedeelte bevat spoilers over de boeken van Fitz en de Nar, dus lees niet verder als je die nog niet hebt gelezen

En toen was daar opeens het nieuws dat Hobb meer boeken zou schrijven over Fitz en de nar. De nar kwam terug! Ik heb net het tweede deel in die trilogie uitgelezen. Alle cellen in mijn lichaam die tien jaar hun adem hadden ingehouden, ontspanden zich toen Fitz eindelijk erkend werd aan het hof (the roar of acclaim washed over me like a wave) en van de kou waar hij (en ik) al die jaren in hadden gestaan, de warmte in. Ik had niet verwacht dat deze emotionele bevrediging, deze perfect uitgevoerde piek van verbeelding, nog zou komen! En er is meer. Bij. Oh, Bij.

Nadat ik voor de laatste maal de boeken van de Nar had dichtgeslagen, begon ik uit wanhoop, om het zwarte gat te bezweren, zelf aan een verhaal over twee narren, in een soortgelijke wereld als die van de Ouderlingen. Ik wilde ook de touwtjes in handen hebben van personages waar ik halsoverkop verliefd op was, ik wilde zelf personages creëren die me gezelschap konden houden als ik me eenzaam voelde, als ik zo'n diep contact met de ziel van iets wilde krijgen dat ik niet eens kon benoemen, dat boven mijzelf uitsteeg.

Bij vertoont zoveel overeenkomsten met mijn hoofdpersoon Narrin dat ik niet anders kan dan geloven dat alle fantasie uit één bron komt, en dat de rijke symboliek die Hobb in haar fantasyverhalen beschrijft heel dicht aanligt tegen mijn persoonlijke innerlijke symbolentaal, deze wellicht dieper heeft gevormd dan ik me bewust ben, dat we dezelfde muze hebben, dat zij tapt uit een bron met zoveel compassie, zo'n grote menselijkheid via een taal van emoties zo rijk, dat ze mijn ziel aanraakten en inspireerden tot mijn verhaal…

Bij is als fantasypersonage op zich al fascinerend, maar ik vind haar een toonbeeld van een nieuwetijdskind - een kristalkind zelfs, met grote blauwe ogen en een aangeboren helderziende gave. Een kind dat stil is en meer ziet en begrijpt dan haar omgeving vermoedt, en dat daardoor niet mee kan komen met de rest. Haar verhaal raakt mij diep op persoonlijke vlakken. Maar des te meer nu ik weet dat ze de dochter van de nar is - wat hij haar allemaal wel niet kan geven dat haar zwaarmoedige vader niet eens begrijpt! Hoe prachtig dat zowel Fitz als de nar haar vader zijn, dat ze in die mate één zijn geworden, dat ze hun gezamenlijke liefde kunnen delen met haar. Grenzeloos.

Die prachtige liefdesverklaring van de nar uit de derde trilogie is de mooiste ter wereld: ik leg geen grenzen op aan mijn liefde voor jou. Is dat niet het allermooiste ooit, dat de liefde ongebonden en vrij kan stromen, als een onvoorwaardelijk geschenk? Hun relatie is niet seksueel, het geslacht en de gender van de nar zijn niet eens bekend aan de lezer - genderfluid, wellicht, nu ik iets meer weet - maar dat voegt alleen maar meer diepte toe. Want hun relatie is ontegenzeggelijk romantisch, een romantische, diepgaande vriendschap, met een magische eenwording, en verwisselen van lichaam als climax om de nar terug te brengen uit de dood. Tenminste, dat was de climax van de boeken van de Nar, zoals in het filmpje hierboven te zien.

En nu komen er alleen nog maar meer verlossende momenten. Kettricken weet dat Fitz de fysieke vader is van Plicht. Chade heeft kinderen. Veritas-als-Draak blijkt nog aanwezig te zijn in de stroom en Nachtogen ook, die als een soort beschermengel - Wolfvader - waakt over Bij. Wellicht heeft Bij zo zelfs 4 ouders. En aan het eind van het boek gaat Hobb nog een stapje verder dan ik ooit had verwacht - ze laat Fitz en de nar in Kelsingra aankomen, waar Malta en Reyn inmiddels wonen! Oooh men, Fitz en Malta ontmoeten elkaar! Amber is terug! Al die draken en dat slangennest met de stomme Rapskal met z'n stomme rode draak die nu niet meer alleen Plichts probleem is - en de Vermogensstroom en hoe Fitz zichzelf helemaal te boven gaat in een waanzinnige healing en dan eindigt het in een grote cliffhanger.


Maar Bij leeft nog. Zij is ontvoerd in het eerste boek, door de enigszins lompe nalatigheid van Fitz, die hij zichzelf vervolgens driedubbel kwalijk neemt, want zelfmedelijden kun je wel aan hem overlaten. Een diep innerlijk conflict tussen vrij willen zijn van alle verplichtingen versus alle verantwoordelijkheden en schuld zwaar op zich voelen drukken, wat erin resulteert dat hij op impulsieve missies vertrekt zonder goedkeuring van autoriteiten, en zonder enige hulp te accepteren. Maar hij is al eens vrij geweest van alle verplichtingen - aan het eind van de boeken van de Zieners. Toen leefde hij in een hutje een simpel kluizenaarsleven, een half leven, zonder de emoties die hij in de steen van de draak had achtergelaten.

Uit dit kluizenaarschap kwam hij weer tevoorschijn na de oproep van de nar, die met een kus die voelde als een slangenbeet alle emoties aan Fitz heeft teruggeven (met de kus uit bovenstaand filmpje heeft de creator zich enigszins dichterlijke vrijheid veroorlooft in deze scène - niet dat je mij hoort klagen). En na de boeken van de Nar is Fitz landheer, vader en verenigd met zijn jeugdliefde - iets meer verplichtingen, maar nog niet alle die bij hem horen. En nu neem hij - met horten en stoten, want het hofleven is niet zijn natuurlijke element - zijn rechtmatige plek in als prins aan het hof. Zichtbaar voor iedereen. Gebonden aan zijn naam met de sterkste magie die er is: naammagie. Helemaal zichzelf, zou je denken, maar vervolgens ziet hij zichzelf los van alle rollen die hij ooit heeft gehad. Moordenaar, bastaard, vader, soldaat, vriend, prins, partner, katalysator… Hij wordt gedreven door slechts één ding: wraak op de moord van zijn dochter. En, na zestig jaar eindelijk een beetje volwassen, bereidt hij zich grondig voor op een bittere missie. De nar komt natuurlijk achter hem aan, ook al wil Fitz dat niet, want die is minstens zo koppig, en gelukkig heeft hij de al even genderfluide As cq. Vonk meegenomen, een nieuw maar erg fijn personage, zelfs fijner nog dan de oudgedienden, die toch wel hun eigen leven hebben dat botst met dat van Fitz en daardoor wat naar de achtergrond gaan (Plicht en Netel bedoel ik). En wat de nar ook mee neemt op deze 'Fool's Quest' (zo heet het boek in het engels) is wat vermogenzilver op zijn hand, zodat hij aan het eind van het boek weer de Vermogensband met Fitz herstelt en gevangenschap over zich uitroept. Tja, hij is nooit verstandig geweest.

Over die naammagie gesproken: interessant hoe Bontje alle werkelijke namen van de personages weet uit te roepen: FitzChevalric, Vonk… Wat weet die vogel allemaal? Volgens mij zit daar nog een (wit met zwart) staartje aan...

Ik vind het machtig om te zien hoe met het ouder worden van een personage alle relaties in zijn leven meebewegen. Hoe hij van impulsieve jongeling een afstandelijke vader wordt, hoe hij Chade, zijn mentor, in een ander perspectief gaat zien, hoe impulsief en dom hij andere jongelingen (Volharding, FitzVigilant) nu vindt, en hoe zijn nakomelingen opgroeien tot zelfstandige volwassenen die Fitz' koers medebepalen. Zijn eerste kleinkind is zelfs op komst! Maar Fitz is niet de wijze man die zijn leeftijd zou doen verwachten. Ik heb het al gehad over zijn impulsiviteit. Hij heeft diepe, prachtige emoties, en is in staat om hartverscheurend lief te hebben, maar de subtiliteit van zijn dochter Bij ontgaat hem volkomen. Nu is hij de onmachtige vader, een rol die nieuw voor hem is. Mijn Hobb-cellen wachten nu twee jaar ademloos af tot de nar Bij weer in zijn armen kan sluiten, en met een paar simpele woorden, wat verwijt en een kwinkslag, alle misverstanden die tussen haar en Fitz zijn ontstaan rechtzetten zal. Maar laat het maar aan Hobb over om aan deze 'Onverwachte Zoon' een onverwachte draai te geven.

Fanvideo die ook een glimp van Bij laat zien, met de wonderbaarlijk androgyne Andreja Pejic als nar - gierende huilsessies: check

Hobb twitterde laatst iets over een zin die ze had geschreven, waar ze meer dan tien jaar op heeft gewacht, en waar ze even in contemplatie naar moest staren... Op internet gaan speculaties over de toedracht van deze zin, die in het derde boek staat. 'Oh, nar, ik leg ook geen grenzen op aan mijn liefde voor jou!' Vond ik een hele goede, want Fitz is natuurlijk wel een beetje een lomperik wat dat betreft en moet zijn liefde voor de nar nu toch echt even recht in de ogen kijken. Iets in de richting van 'en toen sloot ik de nar in mijn armen en kuste ik hem ten lange leste vol op de mond' ligt niet helemaal in de lijn van het verhaal, maar ik ben bereid ook genoegen te nemen met een soort platonisch orgasme zoals in het Lot van de Nar. Of: 'Hierbij, FitzChevalric, kroon ik je tot de koning van de Zes Hertogdommen' zou ook een mooie zijn. 'En toen sloot ik mijn ogen en stierf ik' zou enigszins een bummer zijn, als is het maar net de wijze waarop, want 'en toen ging ik op in de stenen draak' is wel weer oké. Of: 'na al die jaren was ik herenigd met Nachtogen'. Ook niet onprettig: 'Eindelijk zag ik in dat ik niet meer de schuld hoefde te dragen voor alles wat er misging in mijn leven, en met een grote zucht liet ik mijn zelfmedelijden voor altijd los en begon ik te genieten van het bruisende gezelschap van de nar en maakten we een wereldreis'. Al is dat niet echt waarschijnlijk. Maargoed, de potentiële momenten van verlossing die ik kan bedenken zijn talloos. Maar ik moet nog even wachten.

En in de tussentijd heb ik mijn eigen verhaal weer opgepakt, dat een schaamteloze ode is aan Robin Hobb, met personages waar ik minstens zoveel van hou, en die mijn droom van de romantiek van het schrijverschap waarmaken. Het innerlijk praten met een personage is net zo bevredigend als ik altijd heb gedacht - ze hebben echt een eigen karakter en een eigen wil, en als de twee narren met elkaar praten gaat het allerlei kanten op die ik niet van te voren had kunnen bedenken. Eén van de personages heeft zich zelfs met een vlijmscherpe blik, maar volstrekt onopvallend, al meer dan 100.000 woorden in de coulissen verborgen - ik wist zijn naam niet eens - en komt nu tevoorschijn om me te vertellen wat zijn werkelijke rol is. Dat zijn mooie dingen.

Want het is één ding dat een boek je zo in je ziel raakt en de taal van je ziel spreekt via diepmenselijke emoties vol compassie, maar een ander om daar vervolgens verslaafd aan te raken of door geobsedeerd te worden. Dat is mij meer dan eens overkomen. Hobb heeft een prachtige bron waaruit ze schrijft, en daar geeft ze ons lezers via haar boeken toegang toe, maar ze is niet mijn bron - ik heb mijn eigen verhaal te vertellen. Een verhaal dat qua uiterlijk veel overeenkomsten heeft, maar heel andere thema's en de nadruk op spirituele ontwikkeling. De komende twee jaar ga ik er volop geïnspireerd weer mee aan de slag. Want het heeft betekenis. Het doet ertoe.

Een goed boek kan je laten zien wat er allemaal mogelijk is voor onze wereld, het kan je hart wijd openen, je emoties laten voelen die je nog niet eerder hebt gevoeld en werpt licht op de schaduwkanten van het menszijn.

Het kan je leven ingrijpend raken en veranderen.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen