dinsdag 31 januari 2012

Kort of lang: 'Slaap' van Haruki Murakami

In de kort/lang-tweeweekse ga ik bloggen over kort en lang. En niet zomaar de abstracte concepten 'kort' en 'lang', maar betrokken op het niet zo abstracte concept 'verhaal'. Korte en lange verhalen dus. Een blog is immers ook een verhaal.

Ik heb vandaag 'Slaap' van Haruki Murakami gelezen. Het is een novelette, een redelijk formaat voor een kort verhaal, tussen de 7500 en 17.499 woorden. Ik wil er iets over schrijven, omdat het me niet lekker zit. Ik vond het einde nogal schokkend en niet helemaal in overeenstemming met de toon van de rest.

Murakami is een meester in het beschrijven van de symptomen van psychologische processen zonder ooit een verklaring te geven. Wat er gebeurt als iemand langzaam afglijdt in waanzin, door een rouwproces heen gaat of andere ontberingen beleeft. Hij beschrijft de beelden uit het onderbewuste die erbij opkomen op een dusdanige manier dat ze zich nooit duidelijk binnen of buiten de grens van het surrealistische begeven. Het kunnen metaforen zijn van gevoelens en gedachten, een literair stijlmiddel dus, maar ook daadwerkelijk materieel gemanifesteerde gebeurtenissen, magisch-realistisch dus. En dat bewonder ik. Al jeukt het ook. Want door het gebrek aan duiding blijf je met dat vage gevoel van ontheemding zitten waar Murakami patent op lijkt te hebben.

Dit gevoel had ik ook toen ik 'Slaap' uitlas. Het gaat over een vrouw die een dusdanig monotoon leven leidt dat ze 's nachts niet meer hoeft te slapen, en in plaats daarvan tijd voor zichzelf uittrekt. Ze gaat lezen, drinken en chocola eten: wat ze ook deed voordat ze trouwde en een kind kreeg. Ze heeft geen depressieve klachten. Vindt ze zelf. Maar de lezer vermoedt anders. De lezer vermoedt dat ze al jaren depressieve klachten heeft maar dat niet onderkent. Ze beweegt zich als een slaapwandelaar door het leven, en pas als ze 's nachts niet meer slaapt wordt ze wakker. Maar in haar zoektocht naar een rijker leven begraaft ze zich met een enorme helderheid en concentratie in haar boeken. Daarin kan ze de diepe gevoelens ervaren die ze zoekt. Zoals Anna Karenina van Tolstoj: 'alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, maar elk ongelukkig gezin is op zijn eigen wijze ongelukkig'. Ook de hoofdpersoon van 'Slaap' heeft een gezin. Ze verliest er haar verbondenheid mee.

Dan rijdt ze 's nachts in haar auto naar een parkeerplaats, nog ondersteboven van het laatste boek dat ze uitlas. Op de parkeerplaats sluit ze haar ogen en heeft de gedachte dat de dood een eindeloos waken in duisternis inhoudt. En dan begint de auto te schudden. Ze beginnen aan haar auto te schudden.

Even wat duiding. Een auto is een voertuig, net als je lichaam, waarmee je je door het leven beweegt. Als je lichaam gezond is werkt het voertuig goed, maar onheil kan daaraan gaan schudden. Misschien droomt ze dit. Misschien is dit zo'n beeld uit het onderbewuste dat in haar droom tot uiting komt. Ik vond het in ieder geval duivels verontrustend, op een David Lynch-achtige manier. Het verhaal had van mij nog wel langer mogen zijn. In zijn romans gaan de personages op zo'n moment letterlijk op de bodem van een put zitten, maar daar komen ze dan ook weer uit. In zijn laatste trilogie, nog langer, overschrijdt het verhaal echt de grens tussen metafoor en magisch-realisme. Je zou zelfs kunnen zeggen dat het een fantasyverhaal is. Het bezit een doelgerichtheid en duiding die in zijn eerdere werk niet zo uitgesproken zijn. Het is duidelijk of de personages gewoon die Murakami-berusting bezitten of dat er iets onder zit. In dit verhaal moet je dat zelf bedenken.

Lees eens iets van Murakami, als je dat nog niet gedaan hebt. Het is fascinerend, omdat het zo intuïtief is en je zelf moet beslissen hoe je het analyseert, of die analyse achterwege laat en je alleen maar laat betoveren door de sfeer.

3 opmerkingen:

  1. Leuk thema!

    Klinkt als een interessante schrijver om eens wat van te lezen. Helaas ben ik niet zo'n boekenverslinder, maar ik doe mijn best en wie weet lees ik binnenkort (voor een niet-boekenverslinder) wat van Murakami. Je hebt me iig nieuwsgierig gemaakt.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ik ben stiekem doodsbang voor Haruki Murakami.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Als je het gaat lezen: ben benieuwd wat je van Murakami vindt!



    O jee, wat heb je van hem gelezen? (ps: het lijkt net alsof je naam 'Ezra Jan' is, wat ik grappig vond)

    BeantwoordenVerwijderen